19 kwietnia 1943
Członkowie ŻZW i ŻOB toczyli zacięte boje także na terenie szopów (były to warsztaty, wielkie manufaktury produkujące na rzecz gospodarki III Rzeszy). Do historii szczególnie przeszły walki w tzw. szopie szczotkarzy, obejmującym domy w kwartale ulic: Świętojerskiej, Wałowej, Franciszkańskiej i Bonifraterskiej. Marek Edelman dowodził działającymi tam pięcioma oddziałami bojowców. Niemcy, atakowani koktajlami Mołotowa i granatami, złożyli nawet propozycję zawieszenia broni i bezpiecznego przeniesienia pracowników szopu […]
Mira Fuchrer, Sara Biderman, Tosia Altman
Mira Fuchrer (ur. 1920 w Warszawie, zm. 8 maja 1943 r. w Warszawie) – członkini Żydowskiej Organizacji Bojowej, bohaterka powstania w getcie warszawskim. Od najmłodszych lat była członkinią i działaczką syjonistycznej organizacji Ha-Szomer ha-Cair, gdzie prawdopodobnie poznała Mordechaja Anielewicza, który z czasem został jej życiowym partnerem. Tuż po wybuchu II wojny światowej wraz z Anielewiczem wyjechała do Wilna, skąd w styczniu 1940 r. razem powrócili do Warszawy. Od listopada tego samego […]
Marek Edelman
Marek Edelman (ur. 1 stycznia 1919, zm. 2 października 2009) – lekarz kardiolog, członek Żydowskiej Organizacji Bojowej i Bundu, uczestnik dwóch powstań Warszawy, kawaler Orderu Orła Białego. Przyjęto, że urodził się 1 stycznia 1919 r. w Homlu. Jego rodzice: Natan Feliks i Cecylia (z domu Percowska) byli związani ze środowiskiem socjalistów oraz partią Bund. Po śmierci Natana Feliksa pod koniec lat 20. XX w. rodzina […]
Schrony, bunkry, kryjówki
Pokłosiem styczniowej samoobrony było szkolenie wojskowe młodzieży (konspiratorów ŻOB i ŻZW), tworzenie schronów, kryjówek i tzw. bunkrów przydatnych kilka miesięcy później w czasie powstania. Żydzi budowali też przejścia pomiędzy budynkami, a nawet tunele pod murem getta. Magazynowano zapasy żywności, starano się również pozyskiwać broń. Zwracano się też do ludności cywilnej, by i ta włączała się zarówno w tworzenie schronów, jak też podziemnych tuneli. Badacze Zagłady […]
Samoobrona styczniowa
Styczeń 1943 r. był pierwszym momentem, kiedy zdecydowano zbrojnie przeciwstawić się okupantowi. Na rozkaz Heinricha Himmlera 18 stycznia Niemcy przystąpili do kolejnej akcji deportacyjnej. Planowano, że w nadchodzących dniach do obozu zagłady w Treblince wywieziona zostanie grupa Żydów uznanych za nienadających się już do pracy. Do 21 stycznia wywieziono ok. pięciu tysięcy osób. Niemcy planowali, że przeprowadzą deportacje na wzór tych z lata 1942 r. Szukano zatem osób, które przebywały […]
Dzieci
W getcie warszawskim w okresie od jesieni 1940 r. do lipca 1942 r. rodziło się średnio ok. 230 dzieci miesięcznie (w tym samym czasie śmiertelność szacowano na ok. 2535 osób miesięcznie). Według danych Wydziału Ewidencji Ludności Żydowskiej w 1940 r. w Warszawie przyszło na świat 3676 noworodków; w 1941 r. urodziło się ok. trzech tysięcy dzieci, a do lipca 1942 r. – ok. 500. Mary Berg, obserwatorka życia w tej dzielnicy, odnosząc się do zawieranych […]
Teren getta
Pogłoski o tworzeniu getta krążyły w Warszawie od pierwszych miesięcy wojny, ale decyzja wydana przez gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera na początku października 1940 r. ostatecznie je potwierdziła. Do rozporządzenia załączono plan ulic wchodzących w skład getta i stanowiących jego granice. Różnił się on jednak od ulic wytyczonych pod „strefę zagrożenia tyfusem” i publikowanych w sierpniu przez gadzinową prasę: „Nowy Kurier Warszawski” oraz „Gazetę Żydowską”. Z terenu getta wyłączono m.in. proponowany wcześniej obszar między placem […]
Zamknięcie granic getta warszawskiego, statystyki
Pierwsze kroki zmierzające do utworzenia getta w Warszawie zostały podjęte przez Niemców już jesienią 1939 r. Adam Czerniaków, przewodniczący tamtejszego Judenratu, w swoim dzienniku pod datą 20 grudnia zanotował: „Pogłoski o Pradze (ghetto)”. W styczniu 1940 r. do Warszawy przybył Waldemar Schön, który przed wojną współpracował m.in. z Hansem Frankiem. Władze Generalnego Gubernatorstwa powierzyły mu stanowisko pełnomocnika do spraw przesiedleń i zadanie stworzenia getta w tym mieście. Schön początkowo planował przeniesienie społeczności żydowskiej […]