Podczas obchodów 82. rocznicy zdobycia budynku Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (PAST-y), w imieniu Muzeum Getta Warszawskiego – mającego swoją siedzibę w historycznym gmachu – kwiaty złożyła dyrektor dr hab. Katarzyna Person wraz z zastępcą dyrektora Franciszkiem Bojańczykiem.
Przebieg uroczystości
Obchody rocznicowe rozpoczęły się od odśpiewania hymnu państwowego oraz powitania zgromadzonych gości. Swoją obecnością wydarzenie uświetnili przedstawiciele władz państwowych, w tym delegaci Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Po przybliżeniu zgromadzonym historii zaciętych walk o gmach PAST-y, nastąpiła uroczysta ceremonia. Zastępca Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Michał Syska, uhonorował zasłużonych medalami „Pro Patria”. Następnie Prezes Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy AK (ŚZŻAK), kpt. hm. Janusz Komorowski, wręczył Medale za Zasługi dla ŚZŻAK. Oficjalną część uroczystości zwieńczyło złożenie wieńców przez delegacje instytucji państwowych.
Relacja fotograficzna z 82. rocznicy odbicia budynku PAST-y.
Rys historyczny
Kompleks budynków przy ulicy Zielnej 37 i 39 (potocznie zwanych PAST-ą), wybudowany przez szwedzkie Towarzystwo Akcyjne Telefonów Cedergren w latach 1904-1910, był w pierwszym okresie Powstania Warszawskiego niezdobytą, niemiecką twierdzą i ważnym centrum łączności z Berlinem i frontem wschodnim. Z ośmiopiętrowego, niegdyś najwyższego w Europie wieżowca, niemieckie karabiny maszynowe i strzelcy wyborowi panowali nad całym Śródmieściem Północnym. Licząca sobie 150 osób niemiecka załoga w dniach 1, 3, 4, 5 i 6 sierpnia odpierała kolejne ataki powstańców z batalionu AK im. Jana Kilińskiego. Przez kolejne dni Niemcy pozostawali w oblężeniu, odcięci od prądu, wody i elektryczności, zaopatrywani w amunicję i żywność za pomocą czołgów. Decydujący moment nadszedł w nocy z 19 na 20 sierpnia 1944 r., kiedy to 250 powstańców z batalionu „Kiliński”, Kompanii Ochrony Sztabu Obszaru Warszawskiego Armii Krajowej i oddziałów saperskich Okręgu Warszawa AK (w tym kobiecej drużyny minerskiej pod dowództwem mjr Zofii Franio „Doktór”) zaatakowały i zdobyły gmach po wyczerpującej walce.
Operacją dowodził rotmistrz Henryk Leliwa-Roycewicz, dowódca batalionu „Kiliński”. Sukces udało się osiągnąć dzięki udanemu połączeniu działań minerskich i saperskich – oprócz wysadzenia przez kobiece patrole minerskie ścian bocznych budynku, co umożliwiło wdarcie się do środka grup szturmowych, za pomocą motopompy do wnętrza budynku wpompowano tysiące litrów ropy i benzyny. Wywołany w ten sposób pożar zmusił Niemców do kapitulacji. Zdobycie budynku PAST było jednym z największych sukcesów Powstania Warszawskiego. Do niewoli trafiło 115 Niemców (około 30-zginęło w walce), zdobyto znaczne ilości broni, amunicji i zapasów. Wchodzący w skład załogi PAST esesmani zostali rozstrzelani na miejscu. Straty powstańców wyniosły ok. 40 zabitych i 60 rannych. Budynek pozostał w polskich rękach do końca powstania, choć powiewająca na jego szczycie polska flaga była regularnie ostrzeliwana przez Niemców.
