Muzeum Getta Warszawskiego uczciło 74. rocznicę zdobycia PAST-y

Muzeum Getta Warszawskiego uczciło  74. rocznicę zdobycia PAST-y

Budynek Polskiej Spółki Akcyjnej przy Zielnej 39 w czasie II Wojny Światowej miał znaczenie strategiczne. Tędy przechodziły wszystkie połączenia telefoniczne Berlina z okupacyjnymi władzami, a także z całym frontem wschodnim. Zdobycie gmachu PASTy, 20 sierpnia 1944, roku było jednym z największych sukcesów bojowych Powstania Warszawskiego.

„Zatknięcie biało-czerwonej flagi na górującym nad Warszawą gmachu Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej stało się symbolem heroicznej odwagi powstańców i wielkiej nadziei na oswobodzenie stolicy. Walka o strategiczny gmach PAST-y trwała niemal trzy tygodnie. Jak wspominają powstańcy, zdobycie obsadzonej przez znaczne siły Niemców, największej w tej części Europy, centrali telefonicznej przypominało zdobycie twierdzy” – napisał premier Mateusz Morawiecki w liście odczytanym przez Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jana Józefa Kasprzyka.

Walki o PAST-ę rozpoczęły się 20 sierpnia o 2.00 w nocy. W akcji brało udział 250 powstańców, którzy zaatakowali budynek z trzech stron. Aby go zdobyć, musieli wcześniej go podpalić. Przy pomocy strażackiej motopompy do budynku wtłoczono mieszankę paliw. To ogień, który ogarnął gmach, przesądził o zwycięstwie Polaków. Budynek pozostał w polskich rękach do końca Powstania. Z PAST-y wyprowadzono 115 jeńców, w tym 7 oficerów oraz 6 rannych żołnierzy. Zmarło 36 Niemców. W wyniku walk po stronie polskiej poległo 38 Powstańców, a ranne zostały 63 osoby. Dane nie obejmują ofiar cywilnych.
Poza zdobyciem PAST-y batalion „Kiliński” wsławił się także odbiciem sąsiednich budynków: Prudentialu i Poczty Głównej.
Prezes Światowego Związku Żołnierzy AK prof. Leszek Żukowski przypomniał, że 9 listopada 2000 r. ówczesny premier Jerzy Buzek przekazał symboliczne klucze do gmachu PAST-y specjalnie powołanej Fundacji Polskiego Państwa Podziemnego. „Od tego dnia jesteśmy nie tylko pełnoprawnymi gospodarzami tego obiektu, ale też staramy się, aby był nadal symbolem Polski Walczącej i wywalczonym miejscem, w którym byli powstańcy mogą przekazywać młodszemu pokoleniu idee walki o niepodległość” – zaznaczył prof. Żukowski.

Dyrektor Muzeum Getta Warszawskiego Albert Stankowski w liście do uczestników uroczystości zapewnił o swoim głębokim przekonaniu, że tamten „tragiczny czas łączący cierpienia narodu polskiego i żydowskiego nakłada na nas obowiązek wspólnej pamięci i troski o żyjących bohaterów. Mając na względzie misję Muzeum Getta Warszawskiego, które mam zaszczyt reprezentować, zapewniam o pamięci i szacunku i uznaniu dla bohaterów tamtych czasów” – dodał Stankowski.




Pierwsze zaproszenie do Muzeum Getta Warszawskiego.

Pierwsze zaproszenie do Muzeum Getta Warszawskiego.

„Świadek Historii. Szpital Bersohnów i Baumanów” – to pierwsza wystawa przygotowana przez Muzeum Getta Warszawskiego. Plenerowa ekspozycja fotograficzna na ogrodzeniu dawnego budynku szpitalnego, który w przyszłości stanie się siedzibą muzeum, przypomniała dzieje tego zabytkowego obiektu. Wystawa, otwarta w lipcu 2018 roku, wpisała się w uroczystości upamiętniające 76 rocznicę wywiezienia warszawskich Żydów do obozów Zagłady.

Budynek przy Śliskiej 51/Siennej 60 został ufundowany przez dwie żydowskie rodziny, które stały się jego patronami. Służył jako szpital dla dzieci wszystkich wyznań. Pracował w nim między innymi Janusz Korczak. Z miejscem tym wiążą się dramatyczne losy wojenne Warszawy, szpital znajdował się na terenie getta. Po wojnie także spełniał funkcje medyczne, aż do 2000 roku, gdy połączono go z placówką dziecięcą w Dziekanowie Leśnym.  Historia ta została opowiedziana na 20 planszach pod kuratorską opieką dr Ewy Toniak – współpracującej z muzeum historyczki i krytyczki sztuki.

W wernisażu, 23.07.2018, uczestniczyli członkowie Stowarzyszenia „Dzieci Holokaustu”, przedstawiciele władz państwowych, w tym wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej Mateusz Szpytma i Magdalena Erdman, naczelnik Wydziału ds. Miejsc Pamięci w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a także przedstawiciele mediów i varsavianiści. Wśród licznie przybyłych gości znalazł się m.in. Marian Turski, wiceprzewodniczący Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny; Artur Hofman, przewodniczący Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce; Helise Lieberman, dyrektor Fundacji Centrum Taubego Odnowy Życia Żydowskiego w Polsce; Agnieszka Witkowska-Krych z Korczakianum – Muzeum  Warszawy. Szczególnym gościem była Pani Magdalena Majewska Kantor, wnuczka Henryka Kroszczora, ostatniego dyrektora administracyjnego Szpitala Bersohnów i Baumanów oraz świadek historii tego miejsca, były mieszkaniec ul. Śliskiej 42, Pan Wacław Kornblum.

Do zgromadzonych przemówił dyrektor Muzeum Getta Warszawskiego, Albert Stankowski, wicedyrektor ds. programowych dr Hanna Węgrzynek oraz kuratorka wystawy dr Ewa Toniak. Modlitwy żałobne w obecności członków Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, Chabad-Lubawicz w Polsce i wszystkich zgromadzonych poprowadzili rabini Oriel Zaretski, David Berman i Stas Wojciechowicz.